Ahmet Cevdet Paşa

1822 Doğumlu Ahmet Cevdet Paşa düşünür devlet adamı bilim adamı aynı zamanda tarihçidir. Doğum yeri Lofça Bulgaristan. Babası Lofça ileri gelenlerinden Hacı İsmail Ağa. Kasabasının ilk mektebini bitirdikten sonra müftü Ömer efendi’den medrese derslerinden bazılarını almıştır.  Tahsili tamamlamak üzere İstanbul’a gelir ve Fatih Camisi’nde medrese dersleri almaya başlar. Murat molla tekkesinde Arapça farsça mantık dersleri; Kara mühendishanesinde ise matematik felsefe tarif ve coğrafya dersleri almıştır. Bunun canında Fransızca öğrenmiştir. Mantık için Şakir Efendi’den izin alan Ahmet Cevdet Paşa pozitif bilimler olarak adlandırılan müspet ilimler için mühendishane hocalarından Albay Nuri Bey’den eğitim aldı. Zeki ve çalışkan bir talebeydi. Bu sebeple gerek müderris gerek medrese öğrencileri arasında oldukça ünlendi. Medrese sürecinde çoğu zaman vekalet etmekle beraber kendinden yaşça büyük olanlara bile ders verdi.

Bu süreçte dönemi şair ve bilim adamları ile tanışmıştır. Dönemin şeyhülislamının tanıştırması ile Reşit Paşa sayesinde siyaset ile ilgilenmeye başladı. Maarif meclis üyeliği ve Darrülmuallimin müdürlüğüne atandı. Bu kurumlar için büyük hizmetlerde bulundu. 1851 yılında o dönemin ilk Türk akademisi Encümeni Danış’ın üyeliğine seçildi. Ahmet Cevdet 1854 yıllarından daha sonraki yıllarda çeşitli görevlere getirildi. 1956 yılında Galata Mollası 1857 yılında Mekke payesi ve Meclis-i Ali-i Tanzimat üyeliğine getirildi.

1862 yılında Anadolu kazaskeri payesi ile Bosna Hersek müfettişliğine getirildi. 1866 ilmiye rütbesi vezirliğe çevrilince paşa oldu. 1868 yılında Divan-ı Ahkam-ı Adliye reisliği ile başlayarak devlet makamlarının en yükseklerine sahip oldu. 1873 yılında Maarif Nazırı oldu. Yaşam sürecinde Adliye, Maarif, evkaf, dahiliye ticaret ve ziraat Nazırlığı yapmıştır. Ahmet Cevdet Paşa uzun süre Mustafa Reşit paşa’nın yardımcılığını yapmış batıya karşı İslami düşünce ve gelenekleri savunmuştur. Mecelle Cemiyeti başkanlığı yaptığı dönemde Mecelle’nin 16 kitabının hazırlanmasını sağladı. Abdülhamit’in talebi doğrultusunda 1879-76 yılları arasında geçen olayları Maruzat’ta değerlendirmesini yapmıştır. Ayrıca Hz. Adem’den Hz. Muhammet’e kadar tüm peygamberlerin hayatını ikinci Murat dönemi de  dahil İslam tarihi sade bir dil ile Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa adlı eserinde anlatılmıştır. Şiirlerini ömrünün son demlerinde Divançe’de bir araya topladı.

Ahmet Cevdet devletin resmi tarihçisi olarak uzun yıllar hizmet vermiştir. Kavaid-i Osmaniyye Türkçe yazılmış ilk dilbilgisi kitabı olarak kabul edilse de başka dilbilgisi kitaplarının da yazarlığını yapmıştır. Memuriyetten eğitimciliğine bilim akademisi üyeliğine tarihçi yönüne kadılık ve kazaskerlik yapmış üstüne de paşalığa kadar bir yükseliş öyküsü mevcuttur.

1866 yılında Halep vilayetine vali tayin edilmiştir. İki yıllık görevi boyunca Fırat isimli gazeteyi çıkarmıştır. 1868 yılında o dönemin temyiz mahkemesi görevini yapacak olan Divan-ı Ahkam-ı Adliye başkanlığına getirildi. Bir yandan kitap yazamaya devam ederken bir yandan da görevlerini yerini getiriyordu. Maraş’a vali tayin edildi.  Hızlı yükselişi onu devlet işlerinde danışılan kişi haline getirdi.

Kitapları

Kısas- Enbiya ve Tevarih-i Hulefa  Osmanlı tarihi ve peygamberler tarihini anlatmaktadır.

Tezakir-i Cevdet

Ma’ruzat Sultan ikinci Abdülhamit isteği olan bir dönemin tarihi ve siyasi olaylarından bahseden eserdir.

Mecelle

Divançe-i Cevdet

Kavaid-i Osmaniye  Türk dilinin ilk grameri olarak algılanır.

Belirgin kitaplarının dışın da çeşitli konuları ele alan eserleri vardır. Ahmet Cevdet paşa tarih ve dilbilgisi alanlarında kalem aldığı eserlerle şiir ve çevirilerinde aynı zamanda sahibidir. Adını dönemin üstüne taşıyan çok yönlü bir devlet adamı olmuştur. İslam hukuku alanında bir başyapıt olan Mecelle’yi yazmıştır. 73 yaşında yaşama veda eden Ahmet Cevdet Paşa o dönemim yetirdiği yegane paşalardandır. Yaşamına sayısız başarı eser ve başarı katmıştır. Doğumundan ölümüne kadar ki süreçte geriye bıraktığı miras oldukça değerlidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir