Ahmet Resmi Efendi

Ahmet Resmi Efendi 1700 Girit Yunanistan doğumlu tarihçi devlet adamıdır. Babası İbrahim Efendidir.  Adına ek olarak aldığı resmi lakabı Resmolu anlamında kullanılmıştır. Eğitim almak için İstanbul’a gelmiş o dönemin yazı işleri ilgilenen reisülküttaplarından Mustafa Efendinin yanında yetişmiş daha sonra da kızıyla evlenip kendisine damat olmuştur. Devlet hizmetlerine girmeden eğitimini tamamlamış Selanik İstanbul Gelibolu baruthane ve  nezaretlerinde  görevde bulunmuştur. Ayrıca dışişleriyle ilgili görevlerde bulunmuştur. Bursa Selanik’te görev yaptıktan sonra Avusturya’ya elçi olarak 1757 yılında gönderildi. Maliye tezkireciliği ve Anadolu muhasebecisi olarak görevlendirildi.

1763 yılında Berlin’e gönderilen Ahmet Resmi Efendi Osmanlı Devleti’nin ilk Berlin büyükelçisi olmuştur. Bu görevlerini başarıyla yürüten Ahmet Resmi İstanbul’a dönüp, Moldovalı Ali Paşa’nın başkanlığında devlet işlerindeki bilgisi ve yararlı olabileceği düşünüldü. 23 kasım 1969 yılında sadrazam kethüdalığına  getirildi.  Ruznameci (devlet gelir giderini günlük tutan )olarak bulunduğu sırada Avrupa’yı yakından tanıma fırsatı buldu. Daha sonra nişancı unvanı ile savaş sonrası (baş delege) olarak küçük kaynarca görüşmelerine katılmıştır. İstanbul’a döndüğünde bu görevinden alınmıştır. Bundan sonra sarayda çeşitli görevlerde bulundu.

En büyük şanssızlığı Küçük Kaynarca görüşmelerinde ve imzalanmasında Osmanlı Devleti heyetine başkanlık yapmıştır. Viyana ve Berlin’de sefaret (elçilik)yapmıştır. Devlet adamlığı yanında sefaretname ve Osmanlı reisülküttapları ile kızlar ağası hakkında biyografileri mevcuttur. 18 yüzyıl sefaretname yazarlarından olan Ahmet Resmi Sefaretname’sinde Berlin izlenimleri ve yol güzergahını içeren bölümleri mevcut. Ahmet Resmi ilk sefaretnamesini  Viyana elçiliği yaparken yazmıştır.

İkinci sefaretnamesinde İstanbul Berlin yolu üzerinde gördüğü coğrafya mimari insanları anlatmış. Yazdığı sefaretnameler birkaç kez Almancaya çevrilmiştir. Sade zevkli bir anlatım ile yazılmıştır.

Eserleri

Viyana Sefaretnamesi

Eserde gidilen ülkelerin siyasi ekonomik toplumsal durumları hakkında ayrıntılara yer vermiş yolda gördükleri yerler hakkında değerlendirmeler yapmıştır. Gezdiği ülkelerin Osmanlı ilişkilerini gözlemlemiştir. 

Sefaretname Prusya

En ses getiren eseri olup Berlin sefirliği yaptığı zaman  Prusya ve Berlin’i konu alan eserdir. Bu kitap Avrupa da okunmuştur.

Hulasatü’l-itibar

Almancaya bile tercüme edilmiştir.

Lahiya

Halifet-ür-rüesa

Kayın pederi Mustafa Efendi’ye duyduğu saygının ürünüdür. Koca Nişancı Mustafa Çelebi’den Ragıp paşa’ya kadar reisülküttapların biyografilerini anlatmaktadır.

Hamilet-ül-Kübera

Darüssaade  ağalarının biyografilerini anlatıldığı eserdir. Kızlar ağası  Sümbül Ağa’nın korsanlarca şehit edilmesine  yer vermiştir.

Luğaz

Mehmet Çelebi ile birlikte tiyatroyu keşfetmiş kadınlar ile erkeklerin birlikte eğlendikleri ortama uyum sağlamakta zorlanmış aynı şekilde bulunduğu ortamda başındaki dalkavuk ve kaftan ile şatafatlı görünümü yadırgadığı ortam tarafından şaşırtıcı bulunmuştur. Dış işlerle alakalı görevlerde bulundu.

Prusya Kralı 2.  Frederik’in 3. Mustafa’ya Ahmet Resmi aracılığı ile tavsiyelerde bulunmuştur. Bol kitap okunmasını eski tecrübelerden faydalanma gerektiği dile getirilmiştir. Ayrıca güçlü bir orduya sahip olmak için çalışmanın gerekliliği, barış zamanlarda ise eğitime yer verilmesini ifade etmiştir. Hazinen ise daime dolu olması gerektiğini ekonomiye gereken önemin verilmesini iletmiştir.

1783 yılında vefat edince Üsküdar Karaca Ahmet  Mezarlığı’na defnedildi. Ahmet Resmi Efendinin tarihe özel bir merakı vardı.

Ahmet Resmi’nin Viyana elçiliği dönüşünde seyahati süresince gördüklerini ve Avusturya devlet yönetim iradesini politikasını ile Viyana’nın durumu halkın yaşayışını rapor etmiş ve hükümete sunmuştur.  Almancaya çevrilmiştir. Berlin dönüşü sunduğu raporda ise yol güzergahında Polonya Romanya Prusya şehirleri ile ülkeler hakkındaki görüşlere yer vermiştir.

Ahmet Resmi 18.yüzyıl Osmanlısına ışık tutmuş, Osmanlı merkez yönetimi Avrupa’ya bakışı ve savaşlara dair yapılan gözlerden bahseder. Geçmişe ışık tutacak eserleri ile Ahmet Resmi günümüze de ışık tutmuştur. Merkezi sistem Osmanlı’da büyükelçilik valilik görevlerine sahip devlet ve bilim adamlarının aynı zamanda tarih yazarlığı da yaptığını görmekteyiz. Tüm büyük elçilikler bulundukları bölgelerin gittiği yerlerin gerek coğrafik gerek ekonomik gözlemlerini raporlama hizmeti de yapmıştır. Yenilenmeden habersiz kalmak istemeyen Osmanlı bir veri tabanı gibi kullandığını anlıyoruz. Büyükelçilikler ülkesinin dışarıdaki gözü kulağıdır. Ayrıca Osmanlının dışarıdaki sözcüsü konumundadır. Ülkesini dışarıda temsil eder. Gerek Rus gerek Avrupa içindeki bir çok ülke güzergahları üzerinde olduğundan tam bir seyahatname özellikleri de taşımaktadır. Ahmet Resmi  bu noktada yazdığı eserlerle günümüze geçmişten gelen bir eser sunmaktadır. Küçük Kaynarca antlaşmasında Osmanlıyı temsil eden heyetin başında olmak tek şanssızlığıdır. Gerek eserleri gerek Osmanlıyı dışarıda temsilinde önemli görevleri bulunan Ahmet Resmi Efendi Osmanlı devlet adamıdır.

Biyografik eserleri ile tanınmış bir yazardır. İlk Berlin büyükelçimizdir. Öğrenimi sonrasında devlet görevlerinin çeşitli kademelerinde görev yapmıştır. Osmanlının dışarıdaki temsilciliklerin de görevlerini en iyi şekilde yapmış ve gözlemleri Osmanlı tarafından ve diğer ülkelerce kendi dillerine çevrilmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir