Asuman Baytop

Asuman Baytop, 27 Mart 1920 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiş ve 18 Şubat 2015 yılında İstanbul’da vefat etmiş Türk bilim insanıdır. Botanikçi olarak bilimsel çalışmalarda bulunan Baytop aynı zamanda bitki toplayıcısı ve eczacıdır. Türkiye’nin bilim tarihinde oldukça büyük bir önemi bulunan Asuman Baytop, Türkiye florasına büyük katkılarda bulunmuştur ve bu nedenle dokuz adet bitki türüne ismi verilmiştir. Adını taşıyan bir tanesi; Antalya’nın Akseki ilçesindeki ‘Crocus Asumanjae’ bitkisidir ve Baytop bu bitkiyi 1979 yılında kendisi toplamıştır.

Türkiye florası alanında uzmanlaşan ve bu dalda bilimsel araştırmalarda bulunan Baytop sayısı 150’den fazla arazi gezisine çıkmıştır ve bu gezilerde yaklaşık olarak 23.000 adet bitki örneğini toplamıştır. Topladığı bu bitkileri inceleyen Baytop, Türkiye’de bilimin ve floranın gelişim göstermesi için sekiz türde ve üç alt türde bitkiyi kazandırmıştır. Aynı zamanda Asuman Baytop, İstanbul Üniversitesi’nin Eczacılık Fakültesi Herbayumu ile Farmasötük Botanik Anabilim Dalı’nın kurucusu olarak bilinmektedir. 1989 senesi itibariyle Türkiye’de yapılmış olan botanik eğitimlerinin ve araştırmalarının incelemesini yapan Baytop pek çok ödüle de sahip olmuştur. Ulusal alanda olduğu gibi uluslararası alanda da etkin olan Baytop, yaklaşık olarak 260 adet bilimsel yayına imzasını atmıştır.

Eğitim ve Kariyer Hayatı

İstanbul’da 1920 yılında dünyaya gelen Asuman Baytop’ın babası Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün doktorlarından bir tanesi olan Kamil Berk’tir. Cumhuriyet Dönemi’ne doğan Baytop, ilk eğitimi ile birlikte orta ve lise eğitimini de Sainte Pulcherie Fransız Kız Orta Okulu ile Şişli Terakki Lisesi’nde almıştır. Liseyi bitirdikten sonra lisans eğitimi almak üzere İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’ne giden Baytop Eczacılık Bölümü’nde eğitim almıştır ve 1943 yılında da mezun olmuştur. Lisans mezuniyetinin ardından İstanbul Üniversitesi’nin Fen Fakültesi’nin çatısı altındaki Farmakobotanik ve Genetik Enstitüsü’ne asistan olarak giren Asuman Baytop burada modern botanik alanında Türkiye’de kurucu olan Ordinaryüs Profesör Dr. Alfred Heilbronn’un asistanlığı ile akademik kariyerine devam etmiştir. Daha sonra da Zürih’e giderek ETH Eczacılık Okulu’nda doktora eğitimini tamamlamıştır. Doktora eğitimini ise Prof. Dr. Hans Flück’ten almıştır.

Doktora eğitimini tamamladıktan sonra 1949 yılında Türkiye’ye geri dönen Asuman Baytop yine İstanbul Üniversitesi’ne geri dönmüştür ve Farmakognozi Kürsüsü’nde asistan olarak çalışmaya başlamıştır. İsviçre’de eğitim aldığı sırada doğadan topladığı 601 farklı bitki örneğini İstanbul Üniversitesi’nin Eczacılık Fakültesi’ne bağışlamıştır. Doçentliğini 1952 yılında alan Asuman Baytop, 1963 yılında da profesörlük unvanını almıştır. Profesör olduktan bir yıl sonra da çalıştığı fakültenin Farmasötik Botanik Kürsüsü’nde direktör olarak çalışmaya başlamıştır.

Akademik Çalışmaları

İlk bilimsel araştırma ve çalışmalarını farmakognozi dalında yapan Baytop daha sonra da botanik alanına yönelerek devam etmiştir. Türkiye’de bulunan farklı yerlerden topladığı bitki türlerini incelemiş ve bu bitkiler içerisinden yararlı olanların yararlarını ve de tıp alanında kullanışlarını çalışmıştır ve bitkilere yerel isimler vermiştir. Yaptığı çalışmaların sonucunda Asuman Baytop TÜBİTAK’a 1968 ve 1986 yılları arasında toplamda altı tane proje sunmuştur.

1959 ve 1982 yılları arasında sekiz doktora öğrencisine danışmanlık yapan Asuman Baytop, Eczacılık Fakültesi’ne ait olan derginin yayın kurulunda üye ve aynı zamanda başkan olarak da 1965 ve 1989 yılları arasında görev almıştır. Yaşamı boyunca yaklaşık 260 bilimsel yayına imzasını atan Baytop, ders kitapları dışında da kendi alanında sözlük çalışmaları yapmıştır. Ayrıca Peter Hadland Davis’in hazırladığı Türkiye Florası eserine de katkılarda bulunmuştur ve bu katkılarından dolayı eserin sekizinci cildi Asuman Baytop’a ithaf edilmiştir.

Yaptığı Geziler

Asuman Baytop meslek yaşamında pek çok botanik gezisi yapmıştır ve bu geziler genel olarak Anadolu, İstanbul ve Trakya yörelerinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle Asuman Baytop’un botanik gezileri temelde üç başlık altında incelenmektedir. İstanbul florası alanında yaptığı çalışmalara Asuman Baytop üniversite eğitimi sırasında başlamıştır. Daha sonra da Alfred Heilbronn tarafından düzenlenen gezilere katılmış ve profesörün asistanı olarak araştırmalarda bulunmuştur. Daha sonraki dönemlerde der İstanbul’un iki yakasını da gezen Baytop, 1950 yılında kuruluşu gerçekleşen Türk Biyoloji Derneği tarafından gerçekleştirilen botanik gezilerine katılım sağlamıştır. İstanbul’da geniş çalışma ve araştırmalar yapan Baytop, İstanbul bitkileri üzerine özellikle yoğunlaşmış ve bu alanda bilimsel yazılar yazmıştır.

İstanbul’a yakın olması sebebiyle Asuman Baytop, Trakya’da da pek çok botanik gezisi yapmıştır. Trakya florası alanında yeterince çalışma yapılmamış olmasından dolayı Trakya, Baytop’un ilgisini çekmiştir ve floranın gelişmesi açısından Baytop bu bölgede sıklıkla botanik gezilerine çıkmıştır. Trakya bölgesinde ilk gezisine 1954 yılında çıkan Asuman Baytop, inceleme ve araştırma yapmak için Tekirdağ’ı tercih etmiştir. İlerleyen dönemlerde de Trakya’da inceleme yapan Baytop toplamda yedi yıl içerisinde 3 kez bölge incelemesine bulunmuştur. Baytop bu gezilerini 1966 ile 1980 yılları arasında daha da fazlalaştırmıştır. 50 kadar Trakya gezisine katılan Baytop, 90’lı yıllar geldiğinde Trakya’daki botanik gezilerine son vermiştir. İSTE’nin kayıtlarına göre Trakya’dan toplanan 7470 örnek bulunmaktadır.

Asuman Baytop Kimdir?

Asuman Baytop, Anadolu’daki botanik gezilerine de asistanlık yapmaya başladığı 1943 yılında başlamıştır. 1945 yılında Heilbronn tarafından düzenlenen geziye katılan Baytop, 1946 yılında da botanik incelemeleri yapmak için Güneybatı Anadolu bölgesine yönelmiştir. 1947 ile 1949 yılları arasında da özel bitki koleksiyonunu ilk kez İsviçre’de oluşturmuştur. İsviçre’den topladığı bitkileri daha sonra İstanbul Üniversitesi’ne bağışlamıştır. İstanbul ili hariç olmak üzere Anadolu’da çıktığı gezilerden yaklaşık olarak 25 bitki toplama gezisine katılan Baytop, yaklaşık 75 geziye de uzak bölgelerde katılmıştır. Anadolu’da binlerce bitki toplayan Asuman Baytop, sekiz yeni tür ve üç alt tür bulmuştur.

Asuman Baytop’un yaptığı Anadolu ev Trakya’daki botanik gezileri emekliye ayrılması ile birlikte son bulmuştur. Fakat Baytop emekli olduktan sonra da İstanbul florası üzerine çalışmalar yapmak amacıyla botanik gezilerine devam etmiştir. Bu araştırmaları ve çalışmalarının sonucunda İstanbul Yöresel Bitkileri isimli bir çalışmayı kapsamlı olarak 2002 yılında yayımlamıştır. Bu çalışmada, Baytop’un yaptığı diğer makale çalışmalarının bir sonucu da kapsamlı olarak yer almaktadır. Günümüzde İSTE’de kayıtlı bulunan ve İstanbul’dan toplanmış olan 8500 bitki örneğinin yüzde 70’inin toplayıcısı Asuman Baytop olarak bilinmektedir.

Ödülleri

Türk bilim insanı olan Asuman Baytop, botanik alanında büyük başarılara imzasını atmış bir isimdir. Yaptığı botanik gezileri, inceleme ve araştırmaları nedeniyle Baytop’un layık görüldüğü ödüller şunlardır:

  • 1978 yılında; 1. Uluslararası Balkan Flora ve Vejetasyonu Sorunları Sempozyumu Gümüş Onur Madalyası
  • 1991 yılında; Eskişehir Anadolu Üniversitesi Onursal Eczacılık Bilimleri Doktoru
  • 1999 yılında; TÜBİTAK Hizmet Ödülü
  • 2005 yılında; Eczacılık Ödülleri 2005 Onur Ödülü
  • 2006 yılında; Türk Eczacılar Birliği Eczacılık Akademisi Hizmet Ödülü, İlaç Endüstrisi İşverenler Sendikası ‘Şükran Havanı’
  • 2007 yılında; Türkiye Florası Madalyası

Kitapları

Eczacı ve botanik araştırmacısı olan, hayatı boyunca inceleme ve araştırma yapan Asuman Baytop, kendi alanında pek çok bilimsel yayınlara ve makalelere imzasını atmıştır ve bununla birlikte kitap da yazmıştır. Asuman Baytop tarafından yazılan kitaplar şunlardır:

  • Bitkisel Drogların Anatomik Yapısı
  • Tıbbi Bitkiler Atlası
  • Farmasötik Botanik
  • Farmasötik Botanik Uygulamaları
  • Bitkilerin Bilimsel Adlarındaki Niteleyiciler ve Anlamları
  • İngilizce-Türkçe Botanik Kılavuzu
  • Türkiye’de Botanik Tarihi Araştırmaları

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir