Aziz Sancar

Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 yılında Mardin’in Savur ilçesinde dünyaya gelen Türk bilim insanıdır. Moleküler biyolog, biyokimyager ve akademisyen olan Sancar, 1977 senesinden beri Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşamakta ve akademik çalışmalarını sürdürmektedir. ABD Kuzey Karolina Üniversitesi’nde Biyofizik Programı ile Chapel Hill Sarah Graham Kenan Biyokimya’da çalışmaktadır. Aziz Sancar’ı bilim dünyasında tanınan isimlerden biri haline getirmesine neden olan çalışmaları ise son 20 yıl içinde DNA onarımında kullandığı biyokimyasal yaklaşımlardır.

Aziz Sancar, ilk Amerikalı Türk olarak ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne Maehmet Özdoğan ile birlikte seçilen isimdir. Hasar gören hücrelere ait DNA’ların nasıl onarıldığını ve de DNA’nın genetik bilgilerini nasıl koruduğunu araştırmış ve haritalandırmıştır. Bu sayede de 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülmüştür.

‘Maxicell’ tekniği, Aziz Sancar tarafından geliştirilmiştir ve ‘Excinuclease-Excision Nuclease’ enzim terimleri Sancar tarafından bulunmuş, ismi konmuştur. Sancar’ın bu önemli buluşları, Oxford Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğü’ne dahil edilmiş ve kullanılmaya başlanmıştır. Türk ve Amerikan vatandaşı olarak yaşamına devam eden Sancar, kendisi gibi biyokimya alanında tanınan isimlerden biri olan profesör Gwen Boles ile evlilik yapmıştır.

Yaşamı

Mardin’in Savur ilçesinde 1946 yılında dünyaya gelen Aziz Sancar, orta gelir düzeyine sahip olan ve çiftçilik ile uğraşan bir ailenin çocuğudur. Yedi kardeşi bulunan Sancar, ailenin yedinci çocuğudur. Sancar’ın ailesinden Türkiye’de tanınan isimlerden bir tanesi de HDP’den milletvekili olan Mithat Sancar’dır. Aile içinde Arapça’yı anadil olarak kullanan Sancar, kardeşleriyle ve sosyal yaşamında Türkçe kullanmaktadır. Dil kullanımından dolayı kamuoyunda Aziz Sancar’ın Arap olduğu haberleri çıksa da Sancar her defasında Türk olduğunu vurgulamaktadır.

Soyu, Oğuz Türkleri’ne ait Hasi koluna dayanan Sancar’ın ailesi Horasan’dan Mardin’e göç ederek gelmişlerdir. Bu nedenle de Sancar ilk eğitimi ile birlikte orta eğitimini Mardin’de almıştır.  Lise eğitiminde futbol ile yakından ilgili olan Aziz Sancar her ne kadar önceleri futbolcu olmak istese de daha sonra bu isteğinden vazgeçmiş ve üniversite eğitimi almak istemiştir. Üniversite eğitimi görmek için de İstanbul’a gitmiştir.

Eğitimi ve Akademik Kariyeri

İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni 1963 yılında kazanan Sancar, fakülteden 1969 yılında birincilik derecesi ile mezun olmuştur. Tıp fakültesi mezuniyetinden sonra memleketine geri dönen ve Savur’da iki yıl bir sağlık ocağında doktorluk yapan Sancar daha sonra TÜBİTAK-NATO bursunu alarak Johns Hopkins Üniversitesi’ne gitmiştir. Daha sonra da Dallas Teksas Üniversitesi’ne gitmiş ve Dallas’ta bulunan üniversitenin Moleküler Biyoloji Programı’na kabul edilmiştir. Moleküler biyoloji alanında Caude Rubert Laboratuarı’nda görev alan Sancar, burada başarı göstermiştir. Bu laboratuarda danışmanı olan Claud Rupert ile birlikte fotoliyaz isimli bir geni klonlamıştır. Bu klonlamayla birlikte genetik mühendisliği çalışmalarıyla da bakterilerde yüksek oranda çoğaltma işlemini gerçekleştirmiştir. Bu gen tarafından kodlanan enzim, ultraviyole ışınlarından dolayı zarar görmüş olan DNA’nın onarımını yapmıştır. Dolayısı ile Aziz Sancar tarafından ortaya konan bu buluş öncelikle yüksek lisans daha sonra da doktora almasını sağlamıştır.

Doktora derecesini aldıktan sonra 1977 ile 1982 yılları arasında Yale Üniversitesi’ne geçen ve burada çalışmaya başlayan Aziz Sancar fotoliyaz çalışmalarına ara vererek nükleotid kesim onarımı üzerine çeşitli araştırmalara yönelmiştir. DNA onarımı üzerine doçentlik tezini de tamamlayan Sancar, 1997 senesinden beri biyokimya ve biyofizik alanında tüm araştırmaları, ABD North Carolina Chapel Hill’de bulunan North Carolina Üniversitesi’nin biyofizik ve biyokimya bölümlerinde gerçekleştirmektedir.

Aziz Sancar, ABD Ulusal Bilimler Akademisi listesine girdikten sonra Amerika’da eğitim alan öğrencilere yardım etmek maksadıyla ve de Türk- Amerikan ilişkilerini daha fazla geliştirmek için kendisi gibi bilim insanı olan eşiyle ile birlikte Aziz&Gwen Sancar Vakfı’nı kurmuştur. Bu vakfa bağlı olarak da Amerika’nın Kuzey Kaliforniya eyaletinde Carolina Türk Evi isimli öğrenci misafirhanesini açmıştır. Bilim hayatındaki başarılarıyla dünyaya adını duyuran Sancar, 2006 yılında da Türkiye Bilimler Akademisi’nde asli üye olmuştur.

Başarı ve Ödülleri

DNA onarımı üzerine oldukça uzun yıllardan beri bilimsel araştırmalar yapan Aziz Sancar aynı zamanda kanser tedavileri, biyolojik saat ve de hücre dizilimleri üzerine de çalışmalar gerçekleştirmektedir. Onlarca araştırması bulunan Sancar’ın bilindiği kadarı ile 415 bilimsel makale ile birlikte 33 tane imzasını taşıyan kitap bulunmaktadır. Alanında sayısız başarıları bulunan Sancar, kanser tedavisi amacıyla sirkadiyen saat kullanımını çalışmasıyla çeşitli ödüllere layık görülmüştür. Sancar, 2001 senesinde de Amerikan Kimya Cemiyeti’nden verilen Kuzey Karolina Seçkin Kimyager Ödülü’nü Aziz Sancar için uygun görülmüştür. 2005 yılında ise Aziz Sancar, bilim dünyası için oldukça önemli olan ve en saygın bilim üyelerini bünyesinde barındıran ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilmiştir. Bu akademide yer alan ilk Türk Amerikan bilim insanı Aziz Sancar’dır.

DNA onarımı üzerine bilimsel çalışmalarına aralıksız devam eden Aziz Sancar bu çalışmalarından dolayı İsveç asıllı Tomas Lindahi ve Amerika asıllı Paul Modrich ile birlikte 2015 yılında Nobel Ödülü’ne layık görülmüştür. Alanında başarılı bu üç bilim insanı, 30 yıldan daha fazla süreyle birbirlerinden bağımsız olarak bakteri hücreleri üzerinde çalışmalar gerçekleştirmektedir.

Tomas Lindahi ile Paul Modrich DNA onarımı mekanizmaları üzerinde çalışmalar yapmış, yanlış eşleşme onarımı ve kesim onarımını keşfetmiştir, Sancar ise nükleotid kesim onarımı dalında keşiflerde bulunmuştur. Bu üç araştırmacının araştırmaları ve buluşlarının sonucunda ve özellikle Sancar’ın nükleotid onarımı buluşu ile birlikte deri kanseriyle direkt olarak nedensel ilişki ortaya konmuştur.

Aziz Sancar Kimdir?

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından Aziz Sancar’a Nobel Kimya Ödülü, adına ödül töreni düzenlenen Alfred Nobel’in ölüm yıldönümünde verilmiştir. 2015 yılının 10 Aralık gününde gerçekleştirilen bir tören ile Sancar’a layık görülen bu önemli ödül, İsveç Kralı 16. Carl Gustaf tarafından Sancar’a verilmiştir. Ödülü aldıktan sonra bir açıklama yapan Sancar, kendisini bu ödüle Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti’nin gerçekleştirdiği eğitim devrimi olduğunu ifade etmiştir. Bu açıklamadan sonra Aziz Sancar, Türkiye’ye gelerek kendisine verilen Nobel Kimya Ödülü’nü Türkiye Cumhuriyeti’nin ve Atatürk’ün temsili olan Anıtkabir Müzesi’ne götürmüştür. Dolayısı ile Sancar’ın aldığı madalya ve sertifika günümüzde Anıtkabir Müzesi’nde bulunmaktadır. Ödülü görmek isteyen kişiler, Anıtkabir’de yer alan Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi’ndeki özel alanda ziyaret gerçekleştirebilmektedir.

Dünyada en prestijli hediyelerden biri olan Nobel Ödülü’ne sahip olan Aziz Sancar için Milli Eğitim Bakanlığı bir okula Aziz Sancar’ın ismini vermiştir. İstanbul’da Aziz Sancar Anadolu Lisesi isimli bir lise bulunmaktadır.

Aziz Sancar’ın sahip olduğu ödüller ve sağladığı başarılar tarih sırasına göre şu şekildedir:

  • 1984 yılında; Genç Araştırmacı Ödülü / ABD Ulusal Bilim Vakfı
  • 1990 yılında; American Society for Photobiology Ödülü / Amerikan Fotobiyoloji Derneği
  • 1995 yılında; National Institutes of Health Ödülü / ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü
  • 1997 yılında; TÜBİTAK Bilim Ödülü
  • 2004 yılında; American Academy of Arts and Sciences Ödülü / ABD Fen ve Sosyal Bilimler Akademisi
  • 2005 yılında; ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyesi
  • 2006 yılında; Türkiye Bilimler Akademisi Üyesi / TÜBA
  • 2007 yılında; Vehbi Koç Ödülü
  • 2015 yılında; Nobel Kimya Ödülü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir