Dilhan Eryurt

Dilhan Eryurt, astronomi bilgini ve yüksek matematik bilgini olarak bilinen Türk bilim insanlarından bir tanesidir. 29 Kasım 1926 yılında İzmir’de dünyaya gelen Eryurt, çocukluk yıllarından itibaren matematiğe karşı ilgi duymuştur. Lise eğitimini Ankara Kız Lisesi’nde alan Dilhan Eryurt buradaki eğitimini tamamladıktan sonra lisans eğitimi almak üzere İstanbul Üniversitesi’nde Yüksek Matematik ve Astronomi bölümünü okumaya başlamıştır. Çocukluk yıllarında matematiğe karşı ilgi duyan Eryurt, üniversite eğitiminin başlaması üzerine okuduğu bölüm olan astronomiye de merak salmıştır. Bu alandaki ilk bilgilerini üniversiteye başladığında almış, üniversitesinde bulunan Türk ve yabancı uyruklu hocalardan astronominin temelleri üzerine bilgiler almıştır.

Üniversite eğitimini başarı ile bitiren Dilhan Eryurt daha sonra yeni yeni merak saldığı astronomi alanında daha fazla bilgiye ulaşmak için Ankara Üniversitesi’nde çalışan ve burada astronomi bölümünü açmak ile görevli olan Profesör Dr. Tevfik Okyar Kabakçıoğlu’nun yanına asistan olarak girmiştir. Böylelikle Dilhan Eryurt, astronomi alanında daha fazla bilgi ve deneyime sahip olma şansını yakalamış; bilimsel araştırmalar yapmaya başlamıştır. Fakat kurulan astronomi bölümünde kadro açılmaması sebebiyle bu asistanlık sürecinde herhangi bir maddi karşılık; maaş almadan çalışmıştır. Ankara Üniversitesi’nde ücretsiz olarak asistanlık yapan Eryurt daha sonra yine Ankara Üniversitesi’nde 1953 yılında Astrofizik doktora eğitimini yapmıştır. Yıldızların yapısı ve gelişimleri, neutrino problemleri, astrofizik ve güneş modelleri üzerine bilimsel çalışmalarda bulunmuştur.

Çalışma Hayatı

Ankara Üniversitesi’nde doktora eğitimini aldıktan daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne giden ve National Academy of Sciences bursunu alan, böylelikle NASA’ya ait New York’ta bulunan Goddard Uzay Araştırma Enstitüsü’ne giden Eryurt burada çalışmaya başlamış ve kariyerine uluslararası bir akademide devam etmiştir. Daha sonra yine kazandığı bir burs olan Uluslararası Atom Enerji Ajansı bursu ile 1959 yılında iki yıllık süreyle Kanada’ya giden Dilhan Eryurt, gerçek anlamda astrofizik ile burada tanışma şansını elde etmiştir ve bilimsel çalışmalarını yapmaya geliştirerek devam etmiştir.

Burs ile geldiği Kanada’da bilimsel çalışmalarına devam eden Eryurt’a Profesör dr. Cameron üç farklı konu üzerinde çalışma teklif etmiştir ve Eryurt, bu konular içerisinden Hidrojen Yıldızları’nı tercih etmiştir. Bu alanda çalışma yapabilmek için Dilhan Eryurt öncelikle hidrojenden meydana gelen bir gazın opozitesinin hesaplanması için bir bilgisayar programını yapmayı başarmıştır. Bu çalışmasından sonra da ‘’Fitting’’ yöntemini öğrenmiştir.

Kanada’da yaptığı çalışmalardan sonra ABD’den kazandığı bir burs ile Indiana Üniversitesi’ne araştırmacı olarak gitmeye hak kazanan Eryurt, burada akademik çalışmalarına devam etmiştir ve burada yıldız modellerinin üzerinde yaptığı çalışmalarla tanınan bilim insanı Prof. Dr. Wrubel ile çalışmıştır.

Dilhan Eryurt, NASA’ya geçtiğinde Dr. Cameron ile birlikte küçük kütleli yıldızlar ve büyük kütleli yıldızlara kadar tüm yıldızların oluşumunda geçirilen evreler ve evrimleri hakkında inceleme yapmıştır. Fitting yöntemi ile çalışmalarını yürüten, küçük yıldızlarda kütle limiti nedir? sorusuna cevap arayan, araştırma yapan Eryurt aha sonra yeni programları ortaya çıkarmıştır. Döneminin en kusursuz programına imzasını atan Dilhan Eryurt’un öğrencileri bu programı daha da geliştirmişlerdir.

Dilhan Eryurt Kimdir?

Güneşin evrimi alanında da Prof.Cameron ile birlikte araştırmalar yapan Eryurt, o döenmlerde geçerli olan güneş evrimi modelinin sürekli olarak eleştirilmesinden solayı yeni bir modelin oluşturulması düşüncesine sahipti. Ve yeni oluşturulacak olan model ile yoğunluğun, sıcaklığın, ışınımın ve de güneş ile gezegenler arasında bulunana etkileşimin incelenmesi gerektiğini düşünüyordu. Dilhan Eryurt tarafından bu konu hakkında yapılan araştırmaların ve çalışmaların sonucunda, güneşin oluşumu sırasında şimdikinden daha parlak olduğu ve de zaman içerisinde yavaş yavaş sıcaklığın düştüğü, sonra da günümüzdeki haline geldiği ortaya çıkmıştır. Dolayısı ile araştırma sonucuna bakıldığında; güneşin önceden daha parlak oluşu ve günümüzde ilk parlaklığının olmamasının nedeni; içinde bulunan hidrojenin yanmasıyla ilgilidir. Bu bağlamda hidrojen reaksiyonunun başlamasıyla yüzey sıcaklığında artış gözlemlenmektedir. Sonuç olarak Eryurt tarafından yapılan araştırmaya göre; güneş sahip olduğu hidrojenin yaklaşık olarak yarısını yakmıştır, tamamen güneşin tükenmesine ise 4.5 milyar yıl daha vardır. Hala geçerli olan bu modelin oluşmasında Dilhan Eryurt’un katkısı oldukça büyüktür ve çoğunlukla bu model Dilhan Eryurt’un buluşu olarak bilinmektedir. Dilhan Eryurt NASA’nın enstitüsünde güneş evrimi ve yıldızların oluşumu üzerine yaptığı çalışmalarla birlikte ‘Nötrinolar’ üzerine de çalışmalarda bulunmuştur.

Türkiye’deki Çalışmaları

Akademik yaşamını tamamen yurtdışında ve özellikle ABD’de sürdüren Dilhan Eryurt, yurtdışında olduğu ve akademik çalışmalarını gerçekleştirdiği süre boyunca sıklıkla Türkiye’ye gelmiş ve bilim alanında öğrenciler yetiştirmek adına deneyimlerini, bilgilerini aktarmıştır. İlk olarak 1968’de ODTÜ’de bir yıl Fizik Bölümü’nde misafir profesör olarak çalışan ve öğrencilere ders veren Eryurt, verdiği derslerin dışında astronomi ile ilgili bilimsel toplantılar da düzenlemiştir. Fakat Türkiye’de astronomi alanında gelişmişlik ile birlikte bilinç düzeyi çok fazla olmadığı için bu toplantılara katılım oldukça zayıf gerçekleşmiştir.

1973 yılında kadrolu bir şekilde Ortadoğu Teknik Üniversitesi’ndeki Fizik Bölümü’nde ders vermeye başlayan Dilhan Eryurt daha sonra ODTÜ’de Astrofizik Anabilim Dalı’nı kurmuştur. 1988 senesinde ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi’nin Fizik Bölümü Başkanı olarak çalışmalarını sürdüren Dilhan Eryurt daha sonra beş yıllık süre ile Fen Edebiyat Fakültesi’nin dekanlığını yapmıştır. 1993 yılında ise emekliye ayrılmıştır.

Ödül ve Başarıları

Türk bilim insanı olarak yüksek matematik ve astronomi ile ilgilenen, başarılı çalışmalara imza atan ve bilimsel gelişmelere katkıda bulunan Dilhan Eryurt, NASA tarafından verilen Apollo Başarı Ödülü’nü 1969 yılında almıştır. Daha sonra da dünyanın çevresinde belirli bir yörüngeye yerleştirilmiş olan ve içinde insan bulunmayan hava araçlarının geliştirilmesinden sorumlu olan çalışma kurumlarında görev almıştır. Yaptığı çalışmalarla başarı sağlayan Eryurt’a TÜBİTAK tarafından Bilim Hizmet ve Teşvik Ödülü de 1977 yılında verilmiştir.

Başta ABD olmak üzere Kanada ve dünyanın pek çok yerinde çıkan bilimsel dergilerde kendi imzasıyla makale yayınlayan Dilhan Eryurt için Türkiye’de Bilim ve Teknik Dergisi’nin 1997 yılı Kasım sayısında özel bir bölüm hazırlanmıştır. Eryurt aynı zamanda Türkiye Bilimler Akademisi ile Türk Astronomi Derneği’nde şeref üyesi olarak seçilmiştir. Uluslararası özellik taşıyan ve astronomi bilim dalı ile ilgili araştırma ve çalışmalar yürüten International Astronomical Union ile American Astronomical Society’da Dilhan Eryurt üye olarak bilimsel çalışmalarını gerçekleştirmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir