Erzurumlu İbrahim Hakkı

18 Mayıs 1703 tarihinde dünyaya gelmiş olan ünlü şair Osmanlı devleti zamanında yaşamış insanlardan bir tanesidir. Kendisi bilgin olan bu kişi kaleme aldığı eserlerin bazılarını düz yazı olarak yazmamıştır. Bunlarda manzumu kullanan ünlü kişi halk arasında farklı isimlerini kullanmıştır. Genç yaşlarında babasının vefatıyla sarsılan ünlü  kişi akrabasının talebi üzerine Tillo’ya gitmiştir. Daha sonra babasının ölümüyle beraber Erzurum’a gitmeye karar vermiştir. Hazık Mehmet efendi o zamanlar bu şehrin müftüsü olarak görev almaktaydı. Erzurumlu İbrahim hakkı da kendisinden bazı dersler almıştır ve bu şairden bazı bilgiler edinmiştir.

Yazmış olduğu bazı eserlerde yer alan bilgiler dahilinde eğitim hayatının ne kadar sürdüğü anlaşılmaktadır. Bu eserlere göz atıldığında onun kaç sene öğrenim gördüğü gibi konular hakkında bazı bilgilere erişmek söz konusu olmuştur. Tillo’ya gitmesi eğitimini bitirdikten sonra gerçekleşmiştir. Aslında buraya gitmesinin amacı da İsmail Fakirullah’ı görmek ve onun ziyaretini gerçekleştirmek istemesinden kaynaklanmaktaydı. Tasavvufi bir yaşamın içine giren bu kişi kendisini Allah aşkıyla yanıp tutuşturdu. Bir hücreye girdi ve orada daima bu tarz konulara yöneldi, ruhunu bu konularla doldurmaya başladı. Babasının ölmeden önce imam olarak görev aldığı bir camiye ayak bastı. Orada aynı görevi sürdüren bu kişi daha sonra dünya evine girmiştir. Bazı Osmanlı padişahlarıyla görüşme fırsatına erişen bu şair onların beğenisini kazanmayı başarmıştır. Çünkü kendisinin ortaya koyduğu çalışmalar oldukça beğenilmiştir ve kendisinin bu konuda var olan yeteneğinin farkında varılmıştır. Bu anlamda kütüphanede görev almasına izin verilmiş olan bu şair astronomi alanıyla da oldukça ilgilenmeye başladı. Yalnız bu alana duyduğu ilgi burada çalışmaya başlamasıyla beraber ortaya çıkmıştır.

Onun eserlerine göz atıldığında seneler boyunca almış olduğu eğitim ve öğretimin derecesi belli olmaktadır. Çünkü eserleri genel anlamda başarılı bulunan bu ünlü kişi iyi bir öğrencilik geçirmiştir. Kendisi okulda ve öğretmenlerinden eğitim alsa bile kendisini geliştirmekten hiçbir zaman vazgeçmemiştir. Onun bazı sözleri de bunu destekler niteliktedir ve kendisinin gelişime açık olduğunu vurgulama konusunda ortaya çıkmaktadır. Çünkü o öğrencilik yaptığı zamanların dışında kendi bilgisine yenilerini katmak için çabalamış azimli bir insandır. Tasavvufi açıdan oldukça bilgi sahibi olan bu ünlü kişi pek çok açıdan donanım sahibi olmasıyla da başarılı çalışmalar ortaya koyabilmiştir. Bu alandaki bilgilerini maddi konular için kullanmayan şair pek çok kişinin aksine kendi duygularını daha önemli bulmuştur. Çünkü kaleme aldığı eserlerde yer verdiği konuları para için yazmamıştır ve onları içinden geldiği için ortaya çıkarmıştır. Eserlerinde kullanmış olduğu dile göz atıldığında onun süsten uzak bir dil kullandığı göze çarpmıştır ve bu anlamda sade bir Türkçe kullanarak eserlerinin anlaşılabilmesini kolaylaştırmıştır.

Pek çok alanla ilgisi devam etmiştir ve geleneksel astronominin yanı sıra farklı konularla alakalı da çalışmalar ortaya koyacak kadar bilgi sahibi olmuştur. Bu anlamda anatomi ve tıpla alakalı da sahip olduğu donanım yüksekti. Bunun yanında felsefe ve yeni astronomi alanında da küçümsenmeyecek kadar çok şey biliyordu. Sayılarla da arası iyi olan bu kişi bazı denemelere yer verdi ve yazılarını yazmaya başladı. Kendisi Türk edebiyatı derslerinde hala araştırılan ve hayatı incelenen bir insan olarak eserleri de günümüzde aynı ilgiyle takip edilmektedir. Fen bilimlerini aktardığı bazı eserleri mevcut olmakla beraber bu alanda da iyi bir bilgi birikimine sahip olduğunu söylemek mümkündür.

Onun eserlerine göz atıldığında şiir şeklinde yazılmış kısımların daha çok dikkat çektiği gözlerden kaçmamıştır. Bu tarz kısımları aslında daha çok konunun genel hatlarıyla özetlenmesi şeklinde kaleme almış olan islam bilgini eserlerinde tasavvufi konulara yer vermekten geri durmamıştır.  Kendisi aruz ölçüsüyle eserler de yazmıştır ve bunun yanında pek çok eseri ilgiyle o dönemde de takip edilmiştir. Onun eserlerine göz atıldığında öğretici unsurlara yer verdiği dikkat çekmektedir ancak yazmış olduğu bazı yapıtlar birtakım alanlarda kusurlu olarak nitelendirilmiştir.

Erzurumlu İbrahim Hakkının Eserleri

  • Marifetname
  • Divan
  • Mecmuatül irfaniyye
  • İnsaniyye
  • Mecmüatül meani
  • Meşarükul yuh
  • Sefinetür ruh min varidatül fütuh
  • Kenzül fütuh
  • Definetür ruh
  • Ruhuş şüruh
  • Urvetül islam
  • Heyetül islam
  • Tuhfetül kiram
  • Nuhbetül kelam
  • Ülfetül enam
  • Lübbül kütüb

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir