Halil İnalcık

7 Eylül 1916 tarihi doğumlu Halil İnalcık özellikle de Türk-Osmanlı Tarihine dair yapmış olduğu çalışmalar ve de araştırmalar sonucu oldukça orijinal katkılarda bulunmuş olan Türk Tarih Profesörüdür. Birçok yerli yabancı üniversitede yayınlamış olduğu kitapları ders kitabı olarak dersliklerde boy göstermekte. “The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600” ve “An Economic and Social History of the Otoman Empire” gibi oldukça meşhur kitapları neredeyse ana kitap olarak Osmanlı tarihine ışık tutan başyapıtlardır. Bu alanda yapmış olduğu ve iz bıraktığı miraslar tüm yetiştirdiği öğrenciler tarafından da saygıyla anılmaktadır. Hem dünya siyasetinde hem de Türk siyasetinde aynı zamanda da tarihsel çalışmalarda öncü ve yetkin bir insandır. Aynı zamanda bu yapmış olduğu faaliyetler sebebiyle de Şeyh-ûl Müverrihin (Tarihçilerin şeyhi) ve Tarihçilerin Kutbu gibi isimlerle de anılmaktadır. İnalcık tam 32 yıl Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde, Ankara’da tarih dersleri verdikten sonra 1972 senesinde Chicago Üniversitesi’nde Osmanlı Tarihi Kürsüsünü kurmuştur, 1993 artık ülkeye dönen tarihçi bu sefer aynı yıl Bilkent Üniversitesi’nde Tarih Bölümünü kurmuştur.

İstanbul’da doğup büyüyen İnalcık’ın annesi ve babası Kırım göçmenidirler. 1923 senesinde Ankara Gazi Mektebi’nde okul hayatına başlar ve de daha sonradan Balıkesir’de devam eder 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yeni Çağ Tarihi bölümünde üniversite hayatına başlar.  Mezun olduktan sonra da yüksek lisansına devam etti daha sonradan da burada asistanlık yaptı. Doktora ve doçentliğini tamamladıktan sonra çeşitli yerlerde araştırma faaliyetleri yürütmeye başladı özellikle Osmanlı tarihine dair kaynak taraması yaptı ve de devlete ait belgeleri topladı. British Museum’da belge toplama işinde bir süre çalıştıktan sonrada 1951 senesinde Türkiye’ye döndü. Bursa’da siciller ve belgeler üzerine çalıştı. Tüm çabaları sonucunda da bu belgeler ve siciller Topkapı Sarayı’nda atölyelerde toplanıp ciltlenerek tekrar Bursa’ya gönderildi. Dünyaca ünlü en önemli üniversitelerinde Columbia, Princeton, Pennsylvania, Harvard Üniversitelerinde ziyaretçi olarak ders anlatmıştır. 1973 senesinde meşhur kitabı The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600’ı yayımladı.

Ondan öğrenilebilecek en büyük nasihatlerin şunlar olduğunu söyler onun yetiştirdiği öğrencileri: kendi toplumunu ve topraklarını küçümsememek gerekir, der. Özellikle de batıya özenmemek ve de batı ile ilgili konuşmalarında değerlendirmelerinde de bu hassasiyeti gözettiğini söyler. 20 seneden fazla kaldığı Amerika’da özellikle hiçbir zaman hayranlık çabası içinde olmadığını da belirtmiştir.

Osmanlı tarihine dair yayınlanan ya da yayımlanmış olan kaynakların birçoğunu bulma ve arama işlemini üstlenen İnalcık hemen hemen her yerde bu faaliyetlerden örnekler veya bulgular toplamıştır. Daha sonraları da bunları eserlerinde yansıtan İnalcık bu koleksiyonunu Bilkent Üniversitesi’ne bağışlamıştır. Şu an da kendi adına olan bu merkezde sergilenmektedir. Çalışmalarına ara verdikten sonra Türkiye’nin en önemli üniversitelerinden olan Bilkent üniversitesinde öğrencilerle birlikte çalışma yürütmüş ve de hayatındaki tecrübeleri bilgi ve birikimleri de onlara aktarmış, akademik anlamda onlara yol göstermiştir. Kendisi gibi Türk tarih profesörlerinden en bilinen isim olan İlber Ortaylı ile bu üniversitede siyaset tarihi, Osmanlı tarihi ve de Türk tarihi derslerini vermişlerdir. Aynı zamanda iki yakın arkadaş olduklarını da söyleyebiliriz.

Yurtdışındaki bilgi birikimi ve yapmış olduğu araştırmaları bittikten sonra 1986 yılında Chicago Üniversitesi’nden ayrıldıktan sonra 1993 senesinde Bilkent Üniversitesi’nde Osmanlı Tarihi bölümü kurarak burada öğrencileri ile birlikte tam 23 yıl boyunca dersler verdi. Özellikle de yüksek lisans ve doktora programlarında olan öğrencilerle birlikte seminer tarzında dersler verdi. Yıllardan beri geliştirdiği araştırmalar ve de belgeleri topladığı ve sunduğu bir merkezde sergi alanı bulunmaktadır. Bu merkezde hatıra defterlerini, arşivlediği yarım kalmış olan metinleri ve 1000’den fazla materyalleri bulabilirsiniz. Bu belgelerin çoğu Bilkent Üniversitesi’ne bağışlanmıştır İnalcık tarafından. İnalcık dil konusunda da kendini oldukça geliştirmiş olup çok iyi düzeyde Osmanlıca’ya hakimdir. İngilizcesi de oldukça gelişkin bir düzeydedir. Bunların yanında Almanca, Arapça, Farsça ve İtalyanca biliyor. Eserlerinde de yardımcı olması için bu dillerde çalışmalar yapmış, çeşitli makaleler yayınlamıştır. Birçok makalesi ve de kitabı olan İnalcık temelde siyaset ve tarihle ilgilenmiş olsa da eserlerinde ele aldığı konularda, devletlerde, ekonomik felsefi hukuk ticaret birçok öğeye de yer vermiş. Tarihin kapılarını aralamıştır. Tarihçilik faaliyetinin de sadece ilimle irfanla ve de bilgiyle oluşamayacağını bunun yanında da aynı zamanda tecrübenin ve birikimin de gerektiğini sık sık öğrencilerine telkinde bulunarak anlatır. Ayrıca sosyal bilimler alanlarıyla da ilgili bir mesleğe sahipseniz iç sezgilerinizin güçlü olması ve de güçlü bir altyapıya sahip olmak gerektiğini de vurgular. Zengin arşiv kaynakları biriktiren İnalcık bunları oluştururken de bilhassa birçok bilim dalından da faydalanmıştır. Mesela hukuk, siyaset ve ekonomi tarih birikimi için gerekli disiplinlerdendir der. Halil İnalcık genellikle yardımcıya ihtiyaç duymadan tüm araştırmalarını ve incelemelerini kendi yapar. Bir başkasına yaptırmak istemezmiş ona belki de en büyük yardımcı olan isimlerden biri de hanımı Şevkiye İnalcık’tır diyebiliriz, Arap Edebiyatı profesörüydü.

Halil İnalcık tedavi görmüş olduğu hastanede organ yetmezliği sebebiyle 2016 senesinde vefat etmiştir.  Ölümünün ardından Ankara ve Bilkent Üniversitelerinde tören düzenlenmiştir.  Daha sonra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından da bir tören düzenlenmiş ve de mezarı çeşitli Arapça ve Farsça yazılarla şekillendirildi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir