Halil İnalcık

Halil İnalcık, 7 Eylül 1916 İstanbul doğumlu olan tarih profesörü bir Türk bilim insanıdır. Yazdığı eserlerle Osmanlı Devleti ve Türk tarihine ışık tutan, ekonomik, siyasi ve kültürel tarih alanlarında tarih bilimine katkıda bulunan İnalcık yalnızca Türk tarihi için değil dünya tarihi için de oldukça önemli bir isimdir. The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600 adlı eseri ve An Economic and Social History of the Ottoman Empire adlı eseri Arapça’ya ve bütün balkan dillerine çevrilmiş, dünyanın önde gelen üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur.

Halil İnalcık Kimdir?

Tarih alanında yaptığı çalışmalar, yazdığı eserle ve de yetiştirdiği öğrencilerle tanınan Türk bilim insanı Halil İnalcık, Tarihçilerin Şeyhi ve Tarihçilerin Kutbu gibi isimlerle de anılmaktadır. İyi düzeyde Fransızca, İngilizce, Almanca; çok iyi düzeyde Osmanlı Türkçesi ve orta düzeyde İtalyanca, Arapça ve Farsça bilmektedir. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde uzun yıllar boyunca çalışan İnalcık, Chicago Üniversitesi’nde 1972 senesinde Osmanlı Tarihi kürsüsünü ve de Bilkent Üniversitesi’nde de 1993 senesinde Tarih bölümünü kurmuştur. 25 Temmuz 2016 yılında çoklu organ yetmezliği nedeniyle Ankara’da vefat etmiştir.

Halil İnalcık vefat ettikten sonra Ankara Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi’nde cenaze töreni düzenlenmiştir. Ardından Bakanlar Kurulu’nun kakarıyla İnalcık’ın mezarı Fatih Sultan Mehmet’in türbesinin bulunduğu Fatih Camii Haznesi’ne defnedilmiştir. Daha sonra dönemin cumhurbaşkanının emriyle İnalcık için özel, Osmanlı kabirlerinin özelliğini taşıyan bir kabir yapılmıştır.

Eğitim Hayatı

1916 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Halil İnalcık ve ailesi 1924 yılında Ankara’ya yerleşmiştir. Babası Seyit Osman Nuri Bey’dir ve Kırım göçmenidir. İnalcık’ın Annesi de Ayşe Bahriye Hanım’dır. Ankara’ya yerleşmeleri ile birlikte Ankara Gazi Mektebi’nde 1930 yılına kadar eğitim alan İnalcık, bir yıl da Sivas Muallim Mektebi’nde eğitim almıştır. 1931 yılında orta öğrenimini Ankara Gazi Muallim Mektebi’nde tamamlayan İnalcık daha sonra Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi’ne giderek lise eğitimini almıştır. Üniversite eğitimi için 1936 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne gitmiş ve Yeni Çağ Tarihi bölümünde okumuştur. 1940 yılında mezun olan İnalcık, okuduğu fakültede asistanlığa başlamıştır.

Tanzimat ve Bulgar Meselesi adlı doktora tezini 1942 yılında Ankara Üniversitesi’nde veren Halil İnalcık daha sonra 1943 yılında Viyana’dan Büyük Ricat’e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı isimli teziyle doçentliği almıştır. İnalcık, ‘Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği’ adlı tezini yazmasıyla birlikte profesörlük unvanına sahip olmuştur.

Çalışma Hayatı

Asistan olarak lisans eğitimi aldığı üniversitede kalan İnalcık, doçentlik unvanını almasından sonra da uzun yıllar boyunca aynı üniversitede kalmıştır ve Osmanlı ve Avrupa Tarihi ile ilgili dersler vermiştir. Eğitim ve çalışma hayatındaki başarılı nedeniyle 1947 senesinde Türk Tarih Kurumu üyeliğine seçilmiştir. İnalcık, 1949 yılında da İngiltere’ye giderek British Museum’da Türkçe yazmalar ile ilgili çalışmalarını yürütmüştür. Osmanlı tarihine ait ola kalıntıları Calendar of State Papers’ta toplayan İnalcık, Public Record Office’te de Osmanlı’ya ait kaynakların taramasını yapmıştır. Yurtdışında Türk tarihi ile ilgili kaynak çalışmalarını yapan Halil İnalcık, 1951 senesinde Türkiye’ye dönüş yapmıştır. Türkiye’ye döndükten sonra Harvard, Columbia, Pennsylvania ve Princeton üniversitelerinde ziyaretçi profesör olarak çalışmaya devam eden İnalcık, burada dersler vermiştir ve 1972 senesinde Ankara Üniversitesi’nden emekli olarak Chicago Üniversitesi’ne giderek Osmanlı Tarih Kürsüsü’nü kurmuştur. 1973 yılında da tüm dünyada bilinen ve farklı dillere çevrilen The Ottoman Empire The Classical Age 1300-1600 kitabını yayımlamıştır.

Yaptığı çalışmalarla Osmanlı ve Türk tarihine yönelik olarak yeni bilgilerin elde edilmesini sağlayan Halil İnalcık, International Association for Social and Economic History of Turkey isimli uluslar arası nitelik taşıyan bir birlik kurmuştur ilki 1977 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde olmak üzere toplamda 11 kez toplanan uluslar arası kongrelerin yapılmasını sağlamıştır.

Türkiye’den emekli olduktan sonra Chicago Üniversitesi’nde çalışan Halil İnalcık, 1986 senesinde Chicago Üniversitesi’nden de emekli olmuş 1993 yılında Bilkent Üniversitesi’ne gelerek Tarih bölümünü kurmuştur. Burada tam olarak 23 yıl süreyle Osmanlı Tarihi Bölümü yüksek lisans ve doktora öğrencilerine dersler vermiştir. Bilkent Üniversitesi’nde tarih bölümünü kurmakla kalmayan İnalcık aynı zamanda burada Center of Ottoman Studies isimli bir merkez de kurmuştur. Bu merkeze farklı arşivlerden topladığı çalışmaları, araştırmaları, yarım kalmış yazıları kısacası 1.000’den fazla araştırmayı ve bilgileri bağışlamıştır.

Hail İnalcık gösterdiği başarılar nedeniyle dünyanın farklı yerlerindeki üniversitelerden fahri doktora almış ve adını, tarih alanına katkısıyla dünyaya duyurmuştur. Uluslararası Biyografi Merkezi, İnalcık’ı bilim insanı listesine dahil etmiştir.

Eserleri

Tarih bilimine ışık tutan, Osmanlı ve Türk tarihinin gelişmesinde önemli bir yeri olan ve ilklere imzasını atan Halil İnalcık pek çok esere imzasını atmıştır. İnalcık’ın imzasını taşıyan, tarihin aydınlanmasına etki eden eserleri kronolojik sırası ile şunlardır:

  • 1954’te Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar
  • 1974’te The Ottoman Empire The Classical Age
  • 1985’te Studies in Ottoman Social and Ecoonomic History
  • 1993’te The Middle East and The Balkans Under The Ottoman Empire, Süleyman the Second and His Time
  • 1994’te An Economic and Social History of the Ottoman Empire
  • 1995’te From Empire to Republic: Essays on Ottoman and Turkish Social History, Sources and Studies on the Ottoman Black Sea
  • 1999’da History of Humanity
  • 2000’de Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet
  • 2001’de Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1
  • 2003’te Ottoman Civilization, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Şair ve Patron
  • 2004’te Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 2
  • 2005’te Makaleler 1: Doğu Batı, ABD Tarihi
  • 2007’de Atatürk ve Demokratik Türkiye
  • 2009’da Devlet-i Aliyye
  • 2011’de Tanzimat, Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Has-Bağçede ‘Ayş u Tarab – Nedimler Şairler Mutripler, Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı, Rönesans Avrupası Türkiye’nin Batı Medeniyetiyle Özdeşleşme Süreci
  • 2013’te Osmanlı ve Modern Türkiye
  • 2014’te Devlet-i ‘Aliyye: Tagayyür ve Fesad, Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar II
  • 2018’de Osmanlı İmparatorluğu

Ödülleri ve Fahri Doktoraları

Tarih araştırmalarıyla yazdığı tarih eserleriyle bilinen Halil İnalcık hem ulusal hem de uluslar arası arenada pek çok ödüle layık görülmüş, pek çok üniversiteden de fahri doktora unvanını almıştır. İnalcık’ın aldığı ödüller şunlardır:

  • İslâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi Ödülü, 1986
  • C. Dışişleri Bakanlığı Yüksek Hizmet Madalya ve Diploması, 1991
  • Sedat Simavi Vakfı Ödülü, 1993
  • Titulesco Medal of High Service, 1995
  • İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü Ödülü, 1998
  • C Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, 2002
  • The 2002 Soranos Friendship Award, 2002

Halil İnalcık ülkemizde olduğu gibi yurtdışında bulunan üniversitelerden de fahri doktora almıştır. İnalcık’ın aldığı fahri doktoralar sırasıyla şunlardır:

  • 1986’da Boğaziçi Üniversitesi, Chicago Üniversitesi
  • 1987’de Atina Üniversitesi
  • 1992’de Selçuk Üniversitesi
  • 1993’te University of Bucharest
  • 1995’te Uludağ Üniversitesi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir