Mehmet Fuad Köprülü

Mehmet Fuad Köprülü, 4 Aralık 1890 yılında dünyaya gelen, 28 Haziran 1966 yılında vefat eden, dışişleri bakanlığı yapmış bir siyasetçi, ordinaryüs profesör unvanını almış olan tarih alanında Türk bilim insanıdır. İstanbul’da dünyaya gelen Köprülü’nün soyu Köprülü Mehmet Paşa’nın soyuna dayanmaktadır. Tarih ve edebiyat alanına olan ilgisinden ve eğiliminden dolayı hukuk eğitimini yarıda bırakan Köprülü edebiyat alanında çalışmalarda bulunmuştur. Milli Edebiyat ile Yeni Lisan akımlarına karşı olan Mehmet Fuad Köprülü’nün 1913 yılına kadar Mehasin ve Servet-i Fünun dergilerinde şiirleri yayımlanmıştır ve Köprülü 1909 yılında Fecr-i Ati topluluğuna katılmıştır.

Çalışma Hayatı

Edebiyat ile ilgilenen Köprülü 1910 senesinden sonra İstanbul’da bulunan çeşitli eğitim kurumlarında Türkçe dersleri vermiş ve öğrencilere edebiyat okutmuştur ve ayrıca liselerinde edebiyat programlarını düzenlemiştir. Ziya Gökalp’in çevresine katıldıktan sonra da ilk başlarda karşı durduğu Milli Edebiyat akımını benimseyerek Türk tarihindeki ilk dönemlere kadar inmiş, ilk Türk topluluklarının edebiyat ile tarihlerini incelemiştir.

1913 yılında Halit Ziya Uşaklıgil’den mevki boşalmıştı. Bu mevkiye de Mehmet Fuad Köprülü yani İstanbul’da bulunan Darülfünun’da Türk Edebiyatı Tarihi müderrisliğine getirilmiştir. Ayrıca bu yıl içinde Bilgi isimli dergide Türk Edebiyatı Tarihinde Usul isimli yazısı yayınlanmıştır. Bu yazıda, Türk edebiyatının nasıl ve hangi yöntemlerle incelenmesi gerektiğine dair bilgiler yer almaktadır.

Mehmet Fuad Köprülü’ye ait olan ilk büyük yapıt; Türk Edebiyatı’nda İlk Mutasavvıflar’dır. Edebiyat ve edebiyat tarihi alanında başarılara imzasını atan Köprülü, 1923 yılında Edebiyat Fakültesi’ne dekan olarak getirilmiştir. 1925 yılı içinde de Türkiyat Mecmuası’nı yayımlamıştır.

Hem edebi alanda hem de akademik edebiyat alanında çalışan Köprülü 1928 yılında Türk Tarih Kurumu’nun yani eski adıyla Türk Tarih Encümeni’nin başkanlığına seçilmiştir. 1931 yılında da Köprülü, Türk Hukuk Tarihi Mecmuası’nı çıkarmaya başlamıştır. 1932 ve 1924 yılları arasında Divan Edebiyatı Antolojisi’ni çıkaran Mehmet Fuad Köprülü, 1933 yılında ordinaryüs profesör unvanına sahip olmuştur ve İstanbul Üniversitesi’nde dekanlık görevini yapmıştır.

Mehmet Fuad Köprülü Kimdir?

Akademik hayatını başarı ile sürdüren, çeşitli dergilere, yayınlara ve yazılara imzasını atan Mehmet Fuad Köprülü 1934 yılında siyaset hayatına giriş yapmıştır. Siyaset hayatının başlangıcında Kars’tan milletvekili olarak seçilen Köprülü, 1926 ile 1941 yılları arasında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’nde Siyasal Bilgiler Okulu’nda öğrencilere dersler vermiştir.

Hem Türk dünyasında hem de dünyada daha fazla tanınırlığa Mehmet Fuad Köprülü, ‘’Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu’’ (Les Origines de L’Empire Ottoman) isimli kitabını yayınlayarak ulaşmıştır. Bu kitapta, Köprülü’nün 1935 yılında Paris Türk Tetkikleri Merkezi’nde vermiş olduğu konferansların toplamı yer almaktadır.

Hem edebiyat alanındaki bilimsel çalışmalarına hem de siyaset alanındaki profesyonel yaşamına devam eden Köprülü, Sorbonne Koleji, Heidelberf ve Atina Üniversitesi’nde onursal doktorluk unvanını almıştır. 1941 yılı itibari ile İslam Ansiklopedisi yayımına katılan Köprülü, ara seçim olan beşinci dönemde, altıncı ve yedinci dönemde Kars milletvekilliği, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu dönemlerde de İstanbul milletvekilliği yapmıştır. Bu siyasi çalışmaları ile birlikte Mehmet Fuad Köprülü, Ankara ve İstanbul’daki üniversitelerde edebiyat alanındaki görevlerine de devam etmiştir.

Siyasi yaşamda da pek çok çalışmaya imzasını atan bilim insanı Mehmet Fuad Köprülü; Adnan Menderes, Celal Bayar ve Refik Koraltan ile birlikte bir çalışma yaparak Demokrat Parti’yi kurmuştur. Demokrat Parti’nin, 14 Mayıs 1950 yılındaki seçimi kazanması ve iktidara geçmesi ile birlikte Dışişleri Bakanlığı’na atanan Köprülü, bu görevini 1956 yılına dek sürdürmüştür. Ayrıca Köprülü, Türkiye’nin NATO birliğine girişinde de etkili olmuştur. 1957 yılına gelindiğinde, 5 Temmuz günü kendisinin de kurucusu olduğu partiyi tanıyamaz hale geldiğini ifade eden Köprülü, partisinden istifa etmiştir ve bu yıl içinde Hürriyet Partisi’ne girmiştir.

Başarılı siyaset çalışmalarının yanı sıra edebiyat çalışmalarıyla da adını duyuran Köprülü’nün Türk dünyası için esas yararlı olan çalışmaları Türk Edebiyatı araştırmalarıdır. Başarılı bir araştırmacı olan Mehmet Fuad Köprülü, toplamda 1.500’den fazla sayıda makaleye ve kitaba imzasını atmıştır.

Ölümü

Türk tarihi açısından önem arz eden, siyasetçi ve bilim insanı olan Mehmet Fuad Köprülü, 15 Ekim 1965 günü Türk Tarih Kurumu’ndan çıkıp evine yürüyerek gittiği sırada yaşadığı bir trafik kazası sonucunda hastaneye kaldırılmıştır. İstanbul Baltalimanı Hastanesi’nde tedavi altına alınan Köprülü, 28 Haziran 1966 yılında yaşamını yitirmiştir. 1 Temmuz gününde Beyazid Camisi’nde cenaze namazı kılınan Köprülü için İstanbul Üniversitesi’nde bir tören düzenlenmiştir ve ardından cenaze İstanbul Çemberlitaş’ta bulunan Köprülü Mescidi bitişiğinde yer alan aile mezarlığına defnedilmiştir.

Eserleri

Yaşamı boyunca edebiyat, edebiyat tarihi ve siyaset ile ilgilenen Mehmet Fuad Köprülü, ardında pek çok eser bırakmıştır. Özellikle Türk edebiyatı alanında yaptığı araştırmalarla başarılara neden olan ve Türk edebiyatının gelişmesinde etkisini gösteren Köprülü’ye ait olan eserler ve eserlerin yayımlandığı yıllar sırasıyla şu şekildedir:

  • 1909 yılında; Hayat-ı Fikriye
  • 1915 yılında; Malumat-ı Edebiyye, Millî Kıraat
  • 1916 yılında; Yeni Osmanlı Tarih-i Edebiyatı
  • 1917 yılında; Türk Dilinin Sarf ve Nahvi
  • 1918 yılında; Tevfik Fikret ve Ahlakı
  • 1920 yılında; Türk Edebiyatı Tarihi
  • 1923 yılında; Türkiye Tarihi
  • 1924 yılında; Fuzuli Hayatı ve Eserleri, Bugünkü Edebiyat
  • 1925 yılında; Türk Tarih-i Dinisi
  • 1926 yılında; Azeri Edebiyatına Ait Tetkikler
  • 1928 yılında; Millî Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit
  • 1929 yılında; Erzurumlu Emrah
  • 1931 yılında; Türk Tarihinin Ana Hatları
  • 1934 yılında; Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında Araştırmalar, Anadolu’da Türk Dili ve Edebiyatı’nın Tekamülüne Bir Bakış
  • 1935 yılında; Les Origines de L’Empire Ottoman
  • 1941 yılında; Ali Şir Nevai
  • 1959 yılında; Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu
  • 1964 yılında; Demokrasi Yolunda
  • 1966 yılında; Edebiyat Araştırmaları, Edebiyat Araştırmaları Külliyatı
  • 1919-1966 yılları arasında; Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar
  • 1918-1981 yılları arasında; Nasreddin Hoca
  • 1930-1940 yılları arasında; Türk Saz Şairleri Antolojisi
  • Türk Saz Şâirleri Antolojisi
  • Divan Edebiyatı Antolojisi
  • Türk Edebiyatı Târihi I-II

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir