Nazım Terzioğlu

Nazım Terzioğlu, 1912 yılında Kayseri’de dünyaya gelen ve 20 Eylül 1976 tarihinde İstanbul Silivri’de yaşamını yitiren matematik profesörü, bilgin Türk bilim insanıdır. Matematik profesörü olan Terzioğlu bir dönem İstanbul Üniversitesi’nde rektörlük görevini de yerine getirmiştir.

Eğitimi

İlköğrenimini doğduğu şehir olan Kayseri’de alan Terzioğlu orta öğrenimine İstanbul’da başlamış ve İzmir’de tamamlamıştır. O dönemlerde ülkedeki en önde gelen matematik öğretmenlerinin bulunduğu İzmir Lisesi’nde eğitim alan Terzioğlu buradan 1930 yılında mezun olmuştur. Daha sonra da yurtdışında eğitim almak amacıyla sınava girmiş ve kazanmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından matematik alanı üzerine eğitim almak üzere Almanya’ya gönderilmiştir. Münih ve Göttingen üniversitelerinde matematik üzerine yüksek öğrenimi tamamladıktan sonra da doktora eğitimi için o dönemin en ünlü matematikçisi olan Profesör Dr. Constantin Caratheodory’den der almıştır.

Akademik Çalışma Hayatı

Almanya’da matematik alanında eğitim aldıktan sonra Türkiye’ye geri dönen Nazım Terzioğlu İstanbul Üniversitesi’nin Fen Fakültesi bünyesindeki Matematik Enstitüsü’nde 1937 yılında asistan olarak görev almaya başlamıştır. Burada akademik kariyerine devam eden Terzioğlu 1942 yılında doçentlik unvanını aldıktan sonra da yeni kurulmuş olan Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nde Matematik Enstitüsü’nün profesörlüğüne 1943 yılında getirilmiştir. Ankara Üniversitesi’nde iki yıl boyunca çalışan Terzioğlu aldığı profesörlük unvanıyla birlikte 1944 yılında İstanbul Üniversitesi’ne geri dönmüştür ve 1950 ile 1952 yılları arasında burada, fen fakültesinde dekan olarak görev almıştır. Bu sırada Terzioğlu ülkemizde eksikliği söz konusu olan birçok bilimsel kurumların da kurulmasında etkili olmuştur. İstanbul Üniversitesi’ndeki dekanlık görevinden ayrıldıktan sonra da yine fen fakültesine bağlı olan Matematik Enstitüsü’nde Analiz Kürsüsü Başkanı olarak 1953 yılında görev almıştır.

Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin kurulmasında etkisi büyük olan Nazım Terzioğlu 1965 ile 1967 yılları arasında hem İstanbul Üniversitesi’ndeki akademik kariyerine devam etmiş hem de KTÜ’de rektörlük görevini yerine getirmiştir.  1967 yılında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’ndeki görevine geri dönmüştür ve 1969 ile 1971 yılları arasında da İstanbul Üniversitesi’nin rektörü olarak seçilerek görev almıştır. İstanbul Üniversitesi rektörlüğü görevini iki dönem olarak gerçekleştiren Terzioğlu, bu görevinin ilk yıllarında İstanbul’da bulunan Şehzade Camisi’nin külliyesine ait olan tarihi bir binayı Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden almıştır ve restore ettirmiştir. Ayrıca bu yere son teknoloji bir basımevi kurmuştur ve burayı 1971 yılında fen fakültesinin Matematik Araştırma Enstitüsü ismiyle bilimsel çalışmalar için kullanmaya başlamıştır. Ayrıca Terzioğlu görev yaptığı bu enstitü için satın alma ile bağış yöntemleriyle yaklaşık olarak iki bin ciltlik matematik kütüphanesi de kurmuştur. Bu yere, Nazım Terzioğlu’nun yaşamını yitirmesi üzerine Nazım Terzioğlu Matematik Araştırma Enstitüsü ismi verilmiştir. Bu yer hala aynı isim ile hizmet sunmaktadır.

Nazım Terzioğlu Kimdir?

İstanbul Silivri Belediyesi ile kurduğu iletişimler ve gerçekleştirdiği çalışmalar sonucunda Nazım Terzioğlu, Silivri’de bulunan 35 dönüm kadar bir araziyi İstanbul Üniversitesi için bağışlanmasını sağlamıştır. Bağış yoluyla edinilen bu arazi üzerine İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nin Matematik Araştırma Enstitüsü’ne bağlı olarak üç büyük konferans salonu, on sekiz çalışma odası, kütüphane ve de yurtdışından davet edilecek olan bilim insanlarının konuk edilmesi amacıyla oluşturulmuş bir misafirhane yaptırılmıştır.

Çalışmaları

İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü görevi sırasında Nazım Terzioğlu, Enez’de bulunan Dragonya yöresinde güneşin ve suyun insan sağlığındaki önemi ile etkisini incelemek amacıyla İstanbul Üniversitesi Mediko Sosyal Hidro Helyo Terapi Araştırma Merkezi’nin kurulmasında da etkili olmuştur. Günümüzde bu merkez hala kullanılmaktadır.

Türkiye’de matematik biliminin gelişmesini sağlayan Terzioğlu büyük çabalar içine girmiştir ve matematiğin gençler arasında gelişmesi gerektiğine yönelik olan inancıyla Türkiye’de ilk defa lise öğrencileri için 1961 yılında matematik yarışması düzenlemiştir. Ayrıca Nazım Terzioğlu, kurucuları arasında yer aldığı ve yirmi yıl boyunca başkanlık görevini yürüttüğü Türk Sırfi ve Tatbiki Matematik Derneği’nde lise öğrencileri için 1969 yılına kadar otuz dört matematik kitabını yayınladı. Daha sonraları Türk Matematik Derneği ismini alan bu kurum, Nazım Terzioğlu’nun çalışmaları sayesinde gençler arasında yaygınlık kazandı ve matematik gençler arasında daha fazla sevilebilir bir hale geldi. Aynı zamanda Terzioğlu 1972 yılına kadar da fen fakültesinin matematik bölümünde Nümerik ve Hesap Makineleri Kürsüsü’nü kurdu ve burada başkanlık görevini yürüttü.

Türkiye’de özellikle matematik biliminin gelişmesi ve yaygınlık kazanması için özenli çalışmalarda bulunan Terzioğlu 1942 senesinde yanan İstanbul Darülfünun Fen Şubesi Matematik Kütüphanesi’nin kurulması için girişimlerde bulundu. Farklı ülkelerden ve NATO’dan aldığı bağışlar sayesinde bu kütüphanenin zenginleşmesini sağladı.

Nazım Terzioğlu ayrıca Türkiye’deki matematik kültürünün gelişmesi için direktörlük görevini yürüttüğü Matematik Araştırmaları Enstitüsü bünyesinde, İslam literatürünü matematik alanında tarattı ve antik matematiğe ait olan konik bilgileri değerlendirdi, bilim dünyasına sundu. Terzioğlu’nun bu çalışmalarının sonucunda da Arapça dilindeki iki matematik eserinin yayımlanması gerçekleşmiştir.

Vefatı

Lisansüstü eğitime büyük önem veren ve zeki, yetenekli öğrencilerin özel olarak yetiştirilmesi gerektiğine inanan Terzioğlu bu amaç doğrultusunda 3 Eylül 1973 tarihinde hizmete açılan Silivri tesislerinde yaz kursları, seminerler, geliştirme kursları, kongreler düzenlemiştir ve bu etkinliklere yurtdışında pek çok bilim insanının katılmasını sağlamıştır. Nazım Terzioğlu, kendi hocası olan Finlandiya kökenli Profesör Dr. Rolf Nevanlinna adına düzenlenen bir sempozyumun ilk gününde rahatsızlanmış ve kalp yetmezliği sebebi ile yaşamını yitirmiştir.

Eserleri

Matematiğin gelişmesi için hayatı boyunca çalışmalarda bulunan Nazım Terzioğlu imzası taşıyan eserlerin başlıcaları şunlardır:

  • 1936; Über Finslersche Raeume
  • 1948; Fonksiyonlar Teorisine Başlangıç. Fonksiyonlar Teorisi, Finsler Uzayında Gauss-Bonnet Teoremi
  • 1960; Lise Fen Kolu İçin Modern Geometri: Konikler, Liseler İçin Cebir Temrinleri
  • 1961; Diferansiyel ve İntegral Hesap
  • 1973; Analiz Problemleri
  • 1974; Das achte Buch zu den Conica des Apollonios von Perge re-konstruiert von Ibn al-Haysam
  • 1981; Kitâb al-Mahrûtât Das Buch der Kegelschnitte des Apollonios von Perge

Başarı ve Ödülleri

Nazım Terzioğlu Türkiye’de matematik alanında başarı sağlayan bilim insanlarımızın başında gelmektedir. Hayatı boyunca çeşitli girişimlerle matematiğin gelişmesini ve yaygınlık kazanması amacıyla faaliyetler yürüten Terzioğlu pek çok başarıya imza attığı gibi ödüllere de layık görülmüştür. Türkiye’nin bilim tarihi açısından Terzioğlu’nun en büyük başarılarından bir tanesi Türk Matematik Derneği başkanlığı görevi sırasında Salih Zeki Bey’e ait olan Asar-ı Bakiye isimli eserin 3 cildini de Latin harflerine çevirmesi ve gelecek kuşakların bunlardan yararlanmasını sağlamaktır. Ayrıca Terzioğlu, International Mathematical Union’a Türkiye’yi üye yaparak bir ilke ve başarıya imzasını atmıştır.

Terzioğlu’nun vefatından sonra düzenlenen 10.yıl töreninde İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji ve Tıp Tarihi Ana Bilim Dalı kütüphanesinin ismi değiştirilmiş ve bu kütüphaneye Prof. Dr. Nazım Terzioğlu Kütüphanesi ismi verilmiştir. Hahnemann Medical Society of America üyesi olarak 1973 yılında seçilen Terzioğlu, 1974 yılında da Türk Alman ilişkilerinin gelişmesi adına çalışmalarda bulunması sebebi ile Almanya’nın Cumhurbaşkanı tarafından Liyakat Madalyası’na layık görülmüştür.

Yalnızca ulusal değil uluslar arası başarıları da bulunan Nazım Terzioğlu,  Finlandiya Üniversitesi ve Prag Üniversitesi tarafından da madalyaya layık görülmüştür. 1 Aralık 1982 tarihinde de tüm çalışmaları ve Türk biliminin gelişmesinde büyük hizmetleri bulunmasından dolayı Terzioğlu’na TÜBİTAK’tan Hizmet Ödülü verilmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir