Nuri Demirağ

Nuri Demirağ, 1886 yılında Sivas iline bağlı Divriği ilçesinde dünyaya gelen ve 13 Kasım 1957 tarihinde İstanbul’da yaşamını yitiren siyasetçi, iş adamı ve Türk bilim insanıdır. Türk havacılık tarihi açısından büyük bir öneme sahip olan Demirağ aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin demiryolları inşaatında görev almış olan ilk müteahhitler arasında yerini almaktadır. Özel olarak havacılık sanayisi alanında sağladığı başarılar ile tanınan Nuri Demirağ, Türkiye’de ilk kez uçak fabrikasını kurmasıyla, ilk sigara kağıdını üretmesiyle, ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştirmesiyle de tanınmaktadır. Sanayi alanındaki başarılarıyla tanınan Demirağ, İstanbul Boğazı’nın üstüne köprü yapılması ve de Keban’a büyük bir baraj kurulmasını ilk kez dile getiren kişidir.

Eğitimi ve Memuriyet Hayatı

1886 yılında Sivas Divriği’de dünyaya gelen Nuri Demirağ, ortaöğretimini Divriği Rüştiye Mektebi’nde almıştır. Nuri Demirağ’ın babası bir kaza sonucu attan düşmüş ve yaşamını yitirmiştir. Rüştiye Mektebi’nden mezun olan Demirağ daha sonra bu okulda kalmış ve öğretmen yardımcısı unvanıyla görev almıştır. Henüz 17 yaşındayken 1903 senesinde Ziraat Bankası tarafından açılan sınava katılan Demirağ, bu b-sınavda başarılı olmuştur ve Ziraat Bankası Kangal Şubesi’nde çalışmaya başlamıştır. 1094 yılında da Ziraat Bankası’nın Koçgiri Şubesi’ne atanmıştır.

1906 ile 1909 yılları arasında Erzurum’da kıtlık olmasından dolayı depolarda bulunan tahıl ile buğdayları, inisiyatif kullanarak uygun bir bedel karşılığında halka sunan Nuri Demirağ, bu sebeple soruşturma altına alınmıştır ve daha sonra bu soruşturmadan aklanarak çıkmıştır. 1909 senesinde Maliye Bakanlığı tarafından açılan sınavı da kazanan Demirağ İstanbul’da Beyoğlu Gelirler Müdürlüğü’ne atanmıştır ve varidat memuru olarak çalışmaya başlamıştır. Takimhane’nin ve Taksim Kışlası’nın Fransızlara verilmesini engelleyen Demirağ daha sonra Hasköy Mal Müdürlüğü’ne atanmıştır ve aynı zamanda Maliye Mektebi Alisi’nde gece vakitlerinde derslere katılmış, yüksek öğrenimini de tamamlamıştır.

Nuri Demirağ 1918 senesinde Tatavla yani bugünkü adıyla Kurtuluş Şubesi’nin denetimi sırasında işgalcilerin hakaretine uğramış ve bu olaydan sonra memuriyetinden istifa etmiştir. Memurluktan ayrılan Demirağ daha sonra ticaret ile uğraşmaya başlamıştır.

Ticari Hayatı

Yabacı yatırımların tekelinde bulunan sigara kağıdı üretimi işine giren Nuri Demirağ, İstanbul Eminönü’nde bulunan bir dükkanda Türk sigara üretimi çalışmalarına başlamıştır ve bu sigara kağıtlarına Türk Zaferi ismini vermiştir. Bu girişim ile Demirağ büyük bir başarıya imzasını attığı gibi aynı zamanda büyük bir kazanca da sahip olmuştur. Sigara kağıdı üretimi ile ilgilenen Demirağ aynı zamanda 1920 senesinde Müdafa-i Hukuk Cemiyeti Maçka Şubesi’nde de yönetici olarak görev almaya başlamıştır.

Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra Fransızlar tarafından yapılmakta olan demiryolunun 1926 yılında yarım kalmasından dolayı Nuri Demirağ, tapu dairesinde mühendis olarak çalışmakta olan ve mühendis olan kardeşi Abdurrahman Demirağ ile birlikte bu yolun tamamlanması için müteahhitliğe başlamıştır. 1012 kilometrelik Sivas-Erzurum, Afyon-Dinar ve Samsun-Erzurum arasındaki demiryolunu oldukça kısa bir süre içerisinde tamamlayan Nuri Demirağ, o dönemde Türkiye’de bulunan 10 bin kilometrelik demiryolunun 1250 kilometresinin inşasını yapmıştır. Bu sebeple 1934 senesinde Mustafa Kemal Atatürk, kendisine ‘Demirağ’ soy ismini uygun görmüştür.

Nuri Demirağ Kimdir?

Nuri Demirağ, Asya ile Avrupa arasında boğaz Köprüsü kurulması için gerekli olan projesini 1931 senesinde yapmıştır ve bunun için ABD’den uzmanlar getirtmiştir. Yapılan dört yıllık araştırmaların sonucunda hazırlanan proje, Salih Bozok’un aracılığıyla Mustafa Kemal Atatürk’e gönderilmiştir. Atatürk tarafından oldukça beğenilen bu proje hükümete gönderilmiştir fakat proje hükümet tarafından reddedilmiştir.

Demiryolu inşaatlarını devam ettiren Demirağ aynı zamanda farklı inşaat projelerini de hayata geçirmiştir. Karabük’te bulunan demir çelik, Sivas’ta bulunan çimento, Eceabat’ta bulunan havaalanı, İzmit’te bulunan selüloz, Haliç’in kenarında bulunan hal binasını ve Bursa’da bulunan merinos tesislerini inşa etmiştir.

Havacılık Çalışmaları

Nuri Demirağ tarafından 1936 senesinde Beşiktaş’ta Nuri Demirağ Uçak Atölyesi temelleri atılmıştır. Aynı zamanda Sivas Divriği’de de gerçekleştirilecek olan fabrikanın da çalışmalarına başlanmıştır. Bu amaçla öncelikle İstanbul’da bir deneme atölyesinin yapılması planlandı ve Çekoslovak şirket ile anlaşıldı. Deneme uçuşlarının yapılabilmesi için de Yeşilköy’de bulunan Elmaspaşa Çiftliği satın alındı, çiftliğe uçuş sahası ile birlikte hangarlar ve de uçakların tamir edilmesi için atölyeler kuruldu. Bu uçuş sahası, Avrupa’da bulunan Amsterdam Havalimanı’nın büyüklüğüne eşitti. Bu havaalanı daha sonra Uluslararası İstanbul Atatürk Havaalanı adını aldı.

Türkiye’nin ilk uçak mühendislerinden biri olan Selahattin Reşit Alan, üretimi yapılacak olan uçakların ve planörlerin çizimlerini yapmıştır ve 1936 senesinde ilk kez tek motorlu olan uçaklar üretilmiştir. Bu uçaklara Nu.D-36 ismi verilmiştir. 1938 yılında da Nu.D-38 isimli çift motorlu ve altı kişilik yolcu uçakları yapılmıştır. Nuri Demirağ’ın girişimleriyle 1939 yılında da Türkiye’de ilk kez yerli paraşütlerin üretimine başlanmıştır.

Türk Hava Kurumu, Nuri Demirağ Tarafından kurulan atölyeden 1938 senesinde 65 adet planör siparişinde bulunmuştur. Sipariş edilen planör kısa zaman içerisinde THK’ya teslim edilmiştir ve bu teslimat sonrasında da 24 eğitim uçuşu yapılmıştır. Daha sonra da THK ile Nuri Demirağ’ın teslim alınmayan siparişi verilen uçaklar nedeniyle mahkemelik olması ve de Reşit Alan’ın bir kaza sonucu vefat etmesi üzerine fabrika 1944 yılında kapatılmıştır.

Diğer Faaliyetleri

Erzincan’da 1939 yılında Cumhuriyet tarihinin en büyük depreminin yaşanması sonucunda yüzlerce insan evsiz kalmıştır ve Nuri Demirağ, bu depremde evlerini kaybeden kişilere prefabrik evler yapmıştır. Ayrıca Demirağ depremde arama ve kurtarma çalışmalarına da katılım sağlamıştır. Uçak fabrikası ve atölyesi olan Demirağ aynı zamanda İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Uçak Mühendisliği bölümünün açılması için de öncülük etmiş, girişimlerde bulunmuştur.

Nuri Demirağ 1945 yılında siyasi hayata da giriş yapmıştır. Siyasete atılan ve Milli Kalkınma Partisi’ni kuran Demirağ aynı zamanda Türkiye’nin çok partili döneme geçişinde de etkili olan isimler arasında yerini almaktadır. 1946 senesinde gerçekleştirilen seçimlere katılan Demirağ bu seçimlerde başarılı olamamıştır ve bu sebeple de propaganda amacıyla 1948 yılında bir radyo kurmak istese de kendisine izin verilmemiştir.

1951 yılında maddi zorluk çeken ve evsiz kalan Neyzen Tevfik’e ev veren Nuri Demirağ daha sonra ABD’ye ve Kanada’ya giderek çeşitli alanlarda faaliyetlerde bulundu. Örneğin; Türk-Amerikan Dostluk Derneği’ne katılım göstererek bir konuşma gerçekleştirdi. 1954 senesinde Demokrat Parti’den seçime giren ve Sivas’tan milletvekili olan Nuri Demirağ, 13 Kasım 1957 tarihinde şeker hastalığı sebebiyle yaşadığı İstanbul’da yaşamını yitirdi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir