Seydi Ali Reis (1498-1562)

1498 yılında Galata’ da dünyaya gelen Seydi Ali Reis’ in ailesi denizcidir. İstanbul’ un fethedilmesinden sonra ailesi sinop’ a yerleşmiştir. Dedesi ve babasının mesleği tersane kethüdasıdır. irçok kez deniz seferinde görev alan Seydi Ali Reis Barbaros Hayrettin Paşa’nın emrinde çalışmıştır. Batı Akdeniz bölgesinde yaptığı seferlerden bölgeyi tam anlamıyla öğrenmiştir.

1553 yılında Hint Kaptanı olarak tayin edilen Seydi Ali Reis Güney Arabistan sahillerinde görev aldı. Düşman taarruzlarını aşıp Demen kalesine kadar varmayı başarmıştır. Toplamda 9 gemi ile yola çıkan Seydi Ali Reis 3 gemisini Demen kalesinde bırakıp kalan 6 gemisi ile birlikte Gücerettin’ in başkenti olan Ahmedabat’ a vardı. Fakat daha fazla yol alamayıp Süveyş’i geçemeyeceğini düşünen Seydi Ali Reis tüm mühimmatlarını ve kalan 6 gemisini satarak sattıklarının ve elindeki tüm parasını İstanbul’a göndererek üç yıl boyunca Osmanlı ülkesinden topraklarından uzak yaşamaya başladı. Seydi Ali Reisin adı gün geçtikçe duyuluyordu Preveze Savaşın’ dan sonra herkesin hafızasına Seydi Ali Reis’in adı kazınmıştır.

Ülkesinden 3 yıl uzakta kalan Seydi Ali Reis 1557 yılında topraklarına İstanbul’ a geri döndü, ülkesinden ve toprakların uzak kaldığı sorumlu olduğu donanmasının kötü sonuçlanmasına rağmen ülkesine geri döndüğünde kimse tarafında suçlu, sorumlu olarak görülmedi.

Seydi Ali Reisin Üstlendiği Görevler Ve Yaptığı Seferler

  • Rodos Seferine Katıldı
  • 1553 yılında Hint kaptanı olarak tayin edildi
  • Osmanlı Devlet ve Esnaf teşkilatlarında bazı görevler üstlendi
  • Hayrettin Paşanın emrinde birçok kez deniz seferlerine çıktı
  • Preveze savaşına katıldı
  • Trablusgarp’ ın fethine katıldı
  • Portekiz donanması ile Güney Arabistan sahillerinde görev aldı
  • Müteferrika’ da görev aldı
  • Diyarbakır tımar defterdarı tayin edildi
  • Şehzade selimin hizmetinde görev aldı
  • Galata hassa gemi reislerinden biri oldu

Seydi Ali Reisin Eserleri

  • Mir’ at ül Memalik (Memleketlerin Aynası)

Süveyş kaptanlı oldukça zorlu geçen Seydi Ali Reis bu sırada Mir’ at Memalik (Memleketlerin Aynası) adlı eserini yazmıştır. Bu eserde kaptanlığı sırasında yaşadığı zorlukları anılarını kaleme alan Seydi Ali Reis, Süveyş kaptanlığı sırasında uğradığı memleketleri tanıma fırsatı bulduğu hükümdarları yaşadığı tüm olayları kaleme almıştır. Seydi Ali Reis eserlerini yanı sıra şairlikte yapıyordu. Mir’ at ül-Memalik eserinde bazı şiirlerinden’ de örnekler vermiştir.

 

  • Hulast’el Hay-a

Tercümelerini geliştiren ve sürekli birşeyler ilave eden Seydi Ali Reis kuşçu’nun fethiye isimli eserini, Mahmud b eserlerini de ilave ederek tecrübelerini arttırmıştır.

  • Kitab Al-Muhit Fi İlm’al Eflak Va’l Abhur

Seydi Ali Reisi bu eserini en kısa haliyle tanımlamak gerekirse Muhit adı ile tanımlayabiliriz Muhit adıyla tanınan ve meşhur olan bu eser 1554’te Haydarabad’ da görev aldığı sıralarda kitabın son bölümünde Yeni dünya (Amerika) ile ilgili bir bölümde mevcuttur. Bu kitabı hazırlamaktaki en önemli amaçlarında ilki kaptanlara ve gemicilere rehberlik etmeden Hint denizlerinde kolay ve rahatça geçebilmelerini sağlayacak bir kitap yazmıştır. Seydi Ali Reisin yazdığı bu eserindeki konular, meşhur limanlar, Hindistan’ın rüzgar altı ve rüzgar üstü sahilleri, hint denizindeki adalar rüzgarlar, tayfunlar, sefer yolları, Katip çelebi, Cihannüma’ sında Seylan, Cava, Sumatra ve diğer adalar ile ilgili bilgiler yazmıştır.

Seydi Ali Reisin eseri Bittner ve Bonelli eserin birkaç bölümü üzerine çalışmalar yapmıştır. Prof. Dr. De İngilizceye çevrilmesinden sonra eseri Almancaya Önsözüyle yayınlamıştır. Fakat şöyle bir konuda vardır ki bu eser ne avrupada ne de türkiye’ de tam olarak metin halinde yayınlanmamıştır.

Bilgi: Pamukkale üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümü yeni Türk Dili Anabilimdalı Yüksek Lisans öğrencisi Himmet Büke Doç. Dr. Turgut Tok aracılığı ile bir ilki gerçekleştirilen Osmanlı alfabesinden Türk transkripsiyon alfabesine dönüştürülmüştür.

  • Mirat’ı Kainat (Kainatın Aynası)

Seydi Ali Reis bu eserinde diğer eserlerine göre farklı ve geniş konuları ele almanın yanı sırra sabit bir konuya bağlanarak bilgiler vermiştir. Seydi Ali Reisin eserinde bahsettiği konular Nehirlerin genişliği ve Rub’ı Muceyyeb’i (namaz vakitlerinin hesaplarını yaparken kullanılan alet’ e denir) Konu almış ve bu konularla ilgili bilgiler üzerine eserinin tamamlamıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir